Τέλος η ανοχή

Μιλάμε τις τελευταίες βδομάδες για την μεγαλύτερη οικονομική κρίση από το «κραχ» του 1929. Μήπως αν μιλούσαμε για την παγκόσμια «κρίση λογικής» θα περιγράφαμε ακριβέστερα αυτό που ζούμε;

Τι ζούμε μας το λένε οι αριθμοί: Δέκα εκατομμύρια αμερικανικές οικογένειες βρίσκονται στην «γκρίζα περιοχή» της φτώχειας. Το 2002 ήταν 9 εκατομμύρια. Πρόκειται για ανθρώπους που , προς το παρόν, έχουν μεν εργασία αλλά δε τα βγάζουν πέρα και τοποθετούνται στους στατιστικούς δείκτες στο 28% του πληθυσμού της χώρας που βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχειας. Μέσα στον επόμενο χρόνο προβλέπεται ότι 2 εκατομμύρια αμερικανικές οικογένειες θα χάσουν τα σπίτια τους, καθώς δεν θα είναι σε θέση να ξεπληρώσουν τα δάνειά τους. Από τον περασμένο Ιούλιο 29 εκατομμύρια αμερικανοί ζουν με κουπόνια για αγορά τροφήμων η με δημόσια συσσίτια. Ακόμη και στην καπιταλιστική μητρόπολη τη Νέα Υόρκη περίπου 2 εκατομμύρια αμερικανών ζουν με τη βοήθεια της «πρόνοιας». Με άλλα λόγια το 1/3 του πληθυσμού των ΗΠΑ, της χώρας που θέλει να μεταλαμπαδεύσει τη δημοκρατία και την ευημερία παγκοσμίως, ζει μέσα στη μαύρη φτώχεια.

«Και τι μας νοιάζει εμάς για τα ζόρια των Αμερικανών»; Η «αυθόρμητη» ενδεχομένως και χαιρέκακη απάντηση είναι πως δε μας νοιάζει. Όμως τα πράγματα δεν είναι και τόσο απλά. Ας δούμε, όσο αυτό είναι δυνατό, γιατί. Μας το συνοψίζει εύστοχα ο Henry Kissinger γράφοντας το 2001 στο βιβλίο του «ΗΠΑ: αυτοκρατορία ή Ηγετική Δύναμη;» τα εξής: «Η παγκοσμιοποίηση εμβάθυνε τους οικονομικούς δεσμούς σε τέτοιο βαθμό, ώστε οι επενδύσεις που πραγματοποιούνται εκατέρωθεν του Ατλαντικού να έχουν σχεδόν συνδέσει με σχεδόν αξεδιάλυτο τρόπο την ευημερία ΗΠΑ και Ευρώπης». Σύμφωνα λοιπόν με τον Kissinger , ο οποίος είναι ένα πρόσωπο που δε μπορείς να αγνοήσεις τη γνώμη του, η ευημερία ΗΠΑ- Ευρώπης , είναι συνδεδεμένη με τρόπο «σχεδόν αξεδιάλυτο». Δεν είναι, ως ένα βαθμό, βάσιμο να υποθέσει κανείς ότι συνδεδεμένες αξεδιάλυτα θα είναι και συνέπειες της κρίσης που θα βιώσουν ΗΠΑ και Ευρώπη;

Το άρμα της αμερικανικής αυτοκρατορίας «τρέχει» ξοδεύοντας 12 δισεκατομμύρια δολάρια τη βδομάδα μόνο για τον πόλεμο στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. Τα χρήματα αυτά, ετησίως αγγίζουν τα 600 δισεκατομμύρια δολάρια. Λίγα παραπάνω (700 δις) η αμερικανική κυβέρνηση απέσπασε από τους Αμερικανούς φορολογούμενους για να σώσει τις τράπεζες. Αλλα τόσα πάνω κάτω διέθεσε και η Βρετανία για τη διάσωση αγγλικών τραπεζών…

Σώζεται όμως με μεταγγίσεις ένας ασθενής με εσωτερική αιμορραγία; Η αρώστια του συστήματος περιγράφεται επ ακριβώς από τους αριθμούς: Στα 850 εκατομμύρια πεινασμένους σε όλον τον κόσμο του 2007 προστέθηκαν άλλα 75 ρκατομμύρια το 2008. Οι οι τιμές των τροφίμων έχουν αυξηθεί από τον Ιανουάριο του 2008 μέχρι σήμερα κατά 50%. Το 2000 ο πρώτος στόχος της χιλιετίας που έθεσαν τα κράτη και ο ΟΗΕ ήταν να μειώσουν την παγκόσμια πείνα στο μισό ώς το 2015. Για να γίνει εφικτό απαιτούνταν η διάθεση 80 δισεκατομμυρίων δολαρίων το χρόνο επί μια πενταετία. Τα χρήματα αυτά ουδέποτε εκταμιεύτηκαν γιατί υποτίθεται δεν υπήρχαν…Να όμως που ξαφνικά άνοιξαν τα κρατικά ταμεία στην Αμερική και την Ευρώπη και βρέθηκε τόσο χρήμα που θα μπορούσε να σώσει από την πείνα και το θάνατο ολόκληρη την ανθρωπότητα. Οχι μια αλλά δύο φορές!

Τα ταμεία άνοιξαν, όμως θα ήταν πιο ωφέλιμο αν άνοιγαν τα μάτια μας. Τότε θα βλέπαμε όχι μόνο το αποκρουστικό πρόσωπο του συστήματος και των πολιτικών που το στηρίζουν. Θα βλέπαμε και το δικό μας παραλογισμό που επιμένουμε να στηρίζουμε με τις ψήφους, την ανοχή και τη σιωπή μας, τα βαμπίρ που μας πίνουν το αίμα…

τσαμπουκάς με δανεικά

παγκόσμιοι μπάτσοι

Η οικονομική φούσκα των κεφαλοποιημένων δανεικών με τα οποία η αμερικανική υπερδύναμη χρηματοδωτούσε τους πολέμους και την επέκτασή της κυρίως μετά το 2000 έσκασε με πάταγο. Το πολιτικό εποικοδόμημα που την τελευταία δεκαπενταετία λειτουργούσε με «πίστωση» θα βγει άραγε αλώβητο από την κρίση;

Κατ αρχήν δε χρειάζονται μεγάλες αναλύσεις για το αυταπόδεικτο: Η παρούσα χρηματοπιστωτική κρίση δεν είναι τίποτε περισσότερο από την προσπάθεια του διεθνούς συστήματος να καλύψει τα δανεικά και αγύριστα (να το πούμε πιο κομψά, τους κραδασμούς) της αμερικανικής οικονομίας. Πριν ακόμη τη διάχυση της κρίσης στην παγκόσμια αγορά το αμερικανικό κράτος ήταν ο μεγαλύτερος ωφειλέτης στον κόσμο.Και εξακολουθεί να παραμένει.

Οταν οι νεοσυντήριτκοί του Μπους «πήραν τα πράγματα στα χέρια» τους, το αμερικανικό δημόσιο χρέος έγτανε τα 4 τρισεκατομμύρια δολάρια. Μέσα στην οκταετία που κυβέρνησαν τις ΗΠΑ (και εν μέρει τον κόσμο) η κλίκα των πετρελαιάδων του Τέξας αύξησε το αμερικανικό χρέος περί τα 70%. Σύμφωνα με τα στοιχεία του αμερικανικού προυπολογισμού για το 2009 ο Μπους θα παραδώσει στον επόμενο πρόεδρο ένα δημόσιο χρέος που θα ξεπερνά τα 10 τρισεκατομμύρια δολάρια. Αξιοσημείωτη λεπτοιμέρια. Το 1/5 αυτού του χρέους οι αμερικάνοι πρέπει να το μετρήσουν στους Κινέζους. Δεν είναι μυστικό ότι η Κίνα έχει επενδύσει περισσότερα από 2 τρισεκατομμύρια δολάρια σε ομόλογα του αμερικανικού δημοσίου.

Αν σε αυτά τα κολλοσιαία ποσά προστεθούν οι ετήσιες αστρονομικές αμερικανικές δαπάνες για τη συσντήρηση των πολεμικών μετώπων στο Αφγανιστάν και το Ιράκ που φτάνουν το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια το χρόνο, καθώς και το μισο τρισεκατομμύριο που κοστίζουν ετησίως οι 800 ,πάνω -κάτω στρατιωτικές βάσεις που διατηρούν στον κόσμο, αντιλαμβάνεται κανείς πως ο «τσαμπουκάς» της υπερδύναμης γίνεται με δανεικά.

η νεοσυντηριτική ηγεμονία

Στο πολιτικό επίπεδο η Ουάσιγκτον επί κυβερνήσεων Μπους επέλεξε την παγκόσμια ηγεμονία έναντι της ηγεσίας μέσα από τη συνεργασία τουλάχιστον με τους συμμάχους της. Το σχετικό δίλημμα που περιέγραψαν δημόσια με βιβλία τους ο Κίσιτζερ και ο Μπρεζίνσκι δεν απασχόλησε τους νεοσυντηριτικούς. Προώθησαν την έτοιμη ατζέντα τους που στόχευε στην αμερικανική ηγεμονία για τον 21ο αιώνα, μέσα από αύξηση των στρατιωτικών δαπανών, πολέμους και γεωπολιτική επέκταση.

Είναι προφανές ότι η αμερικανική οικονομική φούσκα, όσο κι αν επεκτείνεται παγκοσμίως,(βλέπε Ευρώπη και μέτρα της ΕΕ υπερ του συστήματος) δεν είναι σε θέση να υποστηρίξει τα πολιτικά οράματα της Ουάσιγτκον για παγκόσμια ηγεμονία. Ηδη οι αμφισβητήσεις διατυπόνωνται έμπρακτα:

• Μόνο σε σενάρια επιστημονικής φαντασίας θα μπορούσαμε να δούμε μέχρι και πριν ένα χρόνο αεροναυτικά γυμνάσια στη Λατινική Αμερική. Κι όμως είδαμε ρωσικά στρατηγικά (δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικών όπλων) αεροσκάφη να απογειώνονται από τη Βενεζουέλα την ίδια ακριβώς στιγμής που προσγηειώνονταν ανώμαλα οι δείκτες του χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης.
• Την ίδια στιγμή που οι χρηματιστές στην Αμερική και τον υπόλοιπο κόσμο μετρούσαν το μεγέθος της χασούρας, η Ρωσία υπέγραφε συμφωνία με τη Συρία για δημιουργία ναυστάθμου στη Μεσόγειο!
• Μόλις την περασμένη Κυριακή ο πρόεδρος της Ρωσία παρακολούθησε τις δοκιμές νέων ρωσικών διηπειρωτικών πυραύλων, οι οποίες αποτελούν την απάντηση της Μόσχας στην εγκατάσταση αμερικανικών πυραύλων στην Πολωνία και την Τσεχία.

ολοκληρωτικός πειρασμός

Μέσα σε όλα αυτά, απαρατήρητη πέρασε και μια ακόμη είδηση, η οποία περιγράφει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει στο εσωτεικό πολιτικό επίπεδο η υπερδύναμη, καθώς και την επικίνδυνη λογική με την οποία επιχειρεί να τις ξεπεράσει. Με βάση τις νομοθεσίες περί εσωτερικής ασφάλειας που έχουν περάσει οι κυβερνήσεις Μπους από την 1η Οκτώμβρη του 2008 ο αμερικανός πρόεδρος έχει στη διάθεσή του μια στρατιωτική μονάδα που μπορεί να χρησιμοποιήσει για την αποκατάσταση της τάξης στο εσωτερικό. Με βάση το νόμο Insurrection Act Rider” του 2006 το υπουργείο άμυνας για πρώτη φορά στην ιστορία των ΗΠΑ, ανάθεσε καθήκοντα εσωτερικής ασφάλειας στην πρώτη μηχανοκίνητη ταξιαρχεία πεζικού. Πρέπει να σημειωθεί ότι πρόκειται για έμπειρη μονάδα που έχει εξειδικευτεί στην αποκατάσταση αστικών ταραχών στο Ιράκ. Η εν λόγω μονάδα «διακρίθηκε» στην μάχη της Φαλούτζα. Εκεί η εν λόγω ταξιαρχεία αφού ανάλαβε το έργο της αστυνόμευσης της ισοπεδομένης από βομβαρδισμούς πόλης χρησιμοποιώντας μέσα τελευταίας τεχνολογίας (μη θανατηφόρα όπλα, συστήματα ελέγχου των πολιτών με μικροτσιπ και κάμερες παρακολούθησης κλπ).

Η πρόνοια της αμερικανικής κυβέρνησης να προχωρήσει σε μια τέτοια κίνηση οδηγεί στην εκτίμηση ότι το σύστημα προετοιμάζεται επιμελώς για να αντιμετωπίσει ενδεχόμενη κρίση μακράς διάρκειας και τις κοινωνικές αντιδράσεις που θα προκύψουν εξ αιτίας της αδυναμίας του πολιτικού συστήματος να ανταποκριθεί στις προσδοκίες της κοινωνίας.

αναδιανομή ισχύος;

Συνοψίζοντας δε μπορούμε παρά να συμμεριστούμε την ανησυχία όσων (λίγων προς το παρόν) υπογραμμίζουν ότι η οικονομική κρίση έχει ήδη διαταράξει τις ισορροπίες και στο πολιτικό επίπεδο. Η νέα αμερικανική ηγεσία που θα προκύψει από τις εκλογές τον προσεχή Νοέμβρη είναι υποχρεωμένη να επαναδιαπραγματευτεί τη διαχείριση των παγκόσμιων υποθέσεων με «παίκτες» που εμφανίζονται να βγαίνουν αλώβητοι ή με μικρές ζημιές από την κρίση. Η Κίνα με την τεράστια συσσώρευση κεφαλαίου καθώς και η αναγεννημένη Ρωσία προβάλλουν με ισχυρά χαρτιά σε μια νέα παρτίδα στο παγκόμιο πόκερ ισχύος. Ας ελπίσουμε πως τελικά δε θα μιλήσουν τα … εξάσφαιρα.

Τρισδιάστατη κρίση

Ακούγοντας τους ήχους των μεγάλων κανονιών της χρηματοπιστωτικής αγοράς , αυθόρμητα κλείνουμε τα μάτια. Ετσι, τυφλωμένοι από την αδυναμία μας να παρακολουθήσουμε τις πολύπλοκες οικονομικές κομπίνες χάνονται από μπροστά μας σημαντικές παράμετροι αλλά και οι πραγματικές διαστάσεις της κρίσης.

 

Η πραγματικότητα χάνεται όσο τα media επιμένουν να επικεντρώνουν την προσοχή τους (μας) μόνο στην κατάρρευση των μεγάλων τραπεζών και των ακόμη μεγαλύτερων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Μέσα από αυτήν την οπτική καλλιεργείται η αυταπάτη πως η διέξοδος από την κρίση έχει να κάνει με τη χρηματοδότηση των ζημιών από τους κρατικούς προϋπολογισμούς, δηλαδή από τα χρήματα των φορολογούμενων. Πρόκειται για σκόπιμα καλλιεργούμενη αυταπάτη, κάτι που ακούγεται σαν τον ισχυρισμό ότι είναι δυνατό να «αδειάσει» κανείς τη θάλασσα με κουβαδάκι… 

Ακόμη και οι επισημάνσεις περί της ασυνέπειες του νεοφιλελευθερισμού που σπεύδει να παρέμβει στην αγορά κοινωνικοποιώντας της ζημιές (δηλαδή να σώσει τους τραπεζίτες με τα χρήματα των φορολογουμένων) δε βοηθούν για να αντιληφθεί κανείς την «μεγάλη εικόνα», την κρίση σε όλες της τις διαστάσεις. 

από δω ξεκίνησαν όλα

 

 

Η σημερινή κρίση όπως εκδηλώνεται στον χρηματοπιστωτικό τομέα είναι μόνο η μια από τις τρεις διαστάσεις του προβλήματος. Δύο ακόμη παράμετροι αποτελούν νέα πρωτόγνωρα στοιχεία τα οποία απουσίαζαν από ανάλογες περιπτώσεις (κρίσεις) του παρελθόντος:

Η πρώτη αφορά στην ενεργειακή ανεπάρκεια η οποία πλησιάζει ακάθεκτη όσο η παραγωγή ορυκτών καυσίμων (πετρελαίου και φυσικού αερίου) αδυνατεί να καλύψει την αλματώδη αύξηση της ζήτησης.
Η δεύτερη αφορά στην περιβαλλοντική επιβάρυνση του πλανήτη εξ αιτίας ακριβώς της ενεργειακής εξάρτησης της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα. Θα πρέπει, μάλιστα να υπογραμμίσουμε πως η οικονομική παράμετρος (κόστος) της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης του πλανήτη ελάχιστα έχει αποτιμηθεί. Με άλλα λόγια το φαινόμενο του θερμοκηπίου, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η ερημοποίησης εκτάσεων, η άνοδος των τιμών και η παγκόσμια επισιτιστική κρίση κλπ, συνεπάγονται σε παγκόσμιο επίπεδο ζημιές τρισεκατομμυρίων οι οποίες πολλαπλασιάζονται και συσσωρεύονται κρατώντας καθηλωμένες (και αποπροσανατολισμένες) τις δυνάμεις της πραγματικής οικονομίας.

Οι παραπάνω παρατηρήσεις και επισημάνσεις βοηθούν να αντιληφθούμε την πολιτική διάσταση της χρηματοπιστωτικής φούσκας. Πάνω απ όλα βοηθούν να συνειδητοποιήσει κανείς ότι το πρόβλημα δεν επιλύεται απλά και μόνο αν καλυφθούν οι ζημιές των τραπεζών με κρατική αιμοδοσία. Αυτό που απαιτείται είναι να σταματήσει η διαδικασία που φουσκώνει με αέρα την οικονομία. Πιο απλά, απαιτούνται πολιτικές αποφάσεις οι οποίες θα προσανατολίσουν προς όφελος των πολλών την οικονομική δραστηριότητα.

Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης, οι ΗΠΑ ως μόνη υπερδύναμη είχε δύο επιλογές: Είτε να διεκδικήσει την παγκόσμια ηγεσία μέσα από τη στενή συνεργασία με τους συμμάχους και φίλους της, είτε να επιβάλλει την ηγεμονία της. Η Ουάσιγκτον, ιδιαίτερα την τελευταία οκταετία των νεοσυντηρητικών- νεοφιλελεύθερων κυβερνήσεων Μπους, επέλεξε την πρώτη εκδοχή. Αυτή η επιλογή, της ηγεμονίας, στο οικονομικό επίπεδο οδήγησε στην κατασπατάληση των δυνάμεων της αμερικανικής οικονομίας στα αντιπαραγωγικά πεδία της στρατιωτικής βιομηχανίας και των μαχών στο Αφγανιστάν, το Ιράκ και αλλού. Ταυτόχρονα και επειδή η ανάγκη για να αντικατασταθεί το πραγματικό χρήμα που διοχετεύονταν στους πολέμους πολλαπλασιάζονταν, οι αμερικανικές κυβερνήσεις δημιούργησαν ένα «αεροπλανάκι» (πρόκειται για τη συνηθισμένη απάτη αναζήτησης κεφαλαίων μέσα από ένα διαρκή δανεισμό από μια όλο και μεγαλύτερη βάση δανειστών) που για να πετάξει έπρεπε να τροφοδοτείται διαρκώς με δανικά από την παγκόσμια αγορά. Θα μπορούσε κανείς να περιγράψει , πολύ απλοϊκά αλλά παραστατικά, το τρέχον παγκόσμιο οικονομικό πρόβλημα ως την εξάντληση των δυνατοτήτων δημιουργίας κεφαλαίων μέσα από δανεισμούς. Για να γίνει αυτό αντιληπτό αρκεί μια επισήμανση: Η αμερική είναι η χώρα με το μεγαλύτερο εξωτερικό χρέος…

Τα όρια της μετατροπής του δανεισμού σε κεφάλαιο φαίνεται λοιπόν ότι εξαντλήθηκαν, καθώς αυτό– το έτσι κι αλλιώς αεριτζίδικο κεφάλαιο– δε στράφηκε σε παραγωγικές δραστηριότητες αλλά είτε εξυπηρέτησε τις στρατιωτικές ανάγκες της υπερδύναμης είτε αναζήτησε υπεραποδώσεις μέσα στις χρηματιστηριακές φούσκες.

Το «σύστημα» μάχεται για την επιβίωσή του. Απαιτεί από το πολιτικό προσωπικό αποφάσεις που θα του εξασφαλίσουν τα προνόμιά του. Τέτοιες αποφάσεις, λαμβάνονται σήμερα από τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ της Γερμανίας και άλλων χωρών που κατασπαταλούν τα φορολογικά τους «κλείνοντας» τις τεράστιες τρύπες της οικονομικής φούσκας. Είναι προφανές, ότι τα μπαλώματα δε μπορούν να εξασφαλίσουν και να εγγυηθούν την αντοχή του συστήματος. Απαιτείται μια ριζική και αυστηρά καθοδηγούμενη αναπροσαρμογή της οικονομικής δραστηριότητας, η οποία πρώτα και κύρια θα επικεντρωθεί στην αναζήτηση λύσεων για τα σοβαρότατα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα ο πλανήτης. Ομως, οι επιλογές για δραστηριότητες που έχουν στόχο στην απεξάρτηση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα και την αντιμετώπιση των οικολογικών προβλημάτων, είναι πολιτικές επιλογές.

Με άλλα, πιο απλά λόγια, η σημερινή οικονομική κρίση, περιγράφει και την ουσιαστική πολιτική αντιπαράθεση του αιώνα μας: Μπορεί το σύστημα να ανατροφοδοτηθεί στρεφόμενο σε δραστηριότητες που εκτός από κέρδη να παράγει και αποτελέσματα τα οποία θα συμβάλουν στην αντιμετώπιση των οξύτατων παγκόμιων προβλημάτων (κλιματική διαταραχή, πείνα, φτώχεια κλπ); Ή θα αρκεστεί σε προσωρινά μπαλώματα για να επιβιώσει μέχρι την επόμενη μεγαλήτερη και οξύτερη κρίση; Η απάντνση σε αυτά τα ερωτήματα θα αρχίσει να διαγράφεται μετά το αποτέλεσμα των αμερικανικών εκλογών τον προσεχή Νοέμβρη…